Minningargrein um pabba

Það er sorglegt að horfa upp á fólk hverfa smám saman á vit óminnis líkt og lá fyrir honum pabba.  Nú er hann búinn að kveðja og við rifjum upp þætti úr æviskeiði hans frá þeim tíma þegar hann var hjá okkur, virkur þátttakandi í fjölskyldulífinu, söng í kór og var eljusamur í skógræktarstarfinu.

Ætli það megi ekki segja að ég eigi pabba það að þakka að ég er mjög mikil kvenréttindakona. Hann var fyrirmyndin sem sýndi okkur að karlmenn geta séð um heimilið til jafns við konur, eldað, bakað, þrifið, annast ungviðið og prjónað.  Þegar pabbi vann í Timburiðjunni, gekk hann alltaf heim í hádeginu og hafði til mat handa okkur. Hann hafði gaman af að elda og var ófeiminn við að prufa nýja rétti.  Þegar örbylgjuofninn kom á heimilið, var hann notaður í tilraunaeldamennskuna. Pabbi bakaði m.a. í honum rabbarbaraköku úr hafragrautsafganginum frá því um morguninn og það var sko ekkert slor. 

Það var ekki mikið vesen á pabba. Hann var alla tíð frekar hljóðlátur og rólegur. Fyrir vikið var hann sá allra besti sálusorgari sem hægt var að hugsa sér. Hann hjálpaði mér að taka einhverja erfiðustu ákvörðun lífs míns, án þess að benda mér á hvað ég ætti að gera. Hlustaði bara af athygli, miðlaði sögum af fjölskyldufólki og benti mér á að aðalatriðið væri að ég væri sátt við mína ákvörðun og auðvitað fór ég eftir því.  Pabbi er kominn af miklu söngfólki og ólst upp á Austurlandeyjum á bæ sem yfirleitt var kallaður Sönghjáleiga því þar var sungið öllum stundum fullum hálsi og yfirleitt í röddum.  Í gegnum söngelska fjölskyldu pabba kynntumst við gleðinni og væntumþykju sem á eftir að fylgja okkur afkomendunum, ekki hvað síst í gegnum sönginn sem ornar, gleður og færir vellíðan.

Hátíðarræða, flutt í Þorlákshöfn á Þjóðhátíðardaginn 17. júní 2016

Gleðilega hátíð öllsömul.

Það eru tæp 12 ár síðan við fjölskyldan fluttum til Þorlákshafnar. Mér finnst ég enn nýkomin en á sama tíma er ég orðin partur af þessu samfélagi. Nýkomin af því að ég er ennþá að uppgötva ættartengsl milli íbúa og að heyra eitthvað nýtt um sögu þessa samfélags. En ég er Þorlákshafnarbúi enda var okkur eins og öðrum sem hingað flytja svo vel tekið að fljótt var maður orðinn heimamaður.  Það er ekki allsstaðar sem nýjir íbúar eru stöðvaðir úti á götu, boðnir velkomnir og spurðir spjörunum úr, hvattir til að taka þátt í félagsstarfi eða boðnir á kvennahitting.  Sumstaðar fara sögur af að erfitt sé að komast „inn í samfélagið“ og kynnast fólki, en þannig er það ekki hér.

Í lok síðasta mánaðar var opnuð sýning á bókasafninu þar sem fjallað er um fyrstu ár byggðar í Þorlákshöfn. Tímabil sem einkenndist af hjálpsemi, dugnaði, framsýni og samheldni. Mér finnst þetta svo sannarlega eiga við þetta samfélag enn í dag eins og ég er búin að kynnast því.

Það er mjög erfitt að eiga ekki bakland á nýjum stað, sérstaklega þegar maður er með ung börn og vinnan krefst þess að maður sé frá á kvöldin og stundum um helgar. Í Þorlákshöfn var það lítið mál. Við Viggó, maðurinn minn, kynntumst fólki sem hefur alltaf verið reiðubúið að aðstoða okkur.  Fyrir það erum við óendanlega þakklát.

En hverjir eru það sem búa til „samfélagið“?

Ætli það sé Edda Laufey sem er alltaf að koma til mín með hugmyndir að einhverjum verkefnum sem sumar eru stórkostlegar en aðrar bara góðar? Eða Róbert Darling sem hefur unnið einstakt starf sem stjórnandi lúðrasveitarinnar? Ásta Margrét sem fær sólina til að skína bara með því að vera á svæðinu?  Jónas Sigurðsson sem er örugglega einhver besti sendiherra sem nokkur staður getur átt?  Ása Berglind sem býr til ótrúleg verkefni en passar betur á kápumynd bókar eftir Jane Austin en Sögu Þorlákshafnar?  Eða kannski Gunna Bjarna sem þekkir lestrarsmekk velflestra bæjarbúa? Kannski það séu strákarnir sem eru í „bissness“ við að slá grasið um allar trissur?  Sirrý, Bjarni, Njörður og Hemmi sem ættu hvert um sig skilið að fá verðlaun fyrir tónleikasókn? Kjartan sjómaður, þessi hrjúfi maður sem býr til listaverk með keðjusög að vopni? Fólkið sem sækir tómstundir á „Níunni“ þar sem hlátur, glens og grín ræður ríkjum? Allt kórafólkið okkar? Bjargirnar sem hafa staðið sig frábærlega í öllu sem þær hafa tekið sér fyrir hendur, hvort sem það er tónlist, spurningakeppnir eða félagsstarf? Eða Róbert Dan sem er alltaf tilbúinn að aðstoða okkur tæknivitleysingana? Eða kannski Kiwanisfélagið sem er svo ungt, virkt og fjölmennt eða Leikfélagið sem nær alltaf að koma okkur á óvart með metnaðarfullum sýningum? Íþróttafólkið okkar sem er hvarvetna að vinna sigra eða kannski Leila sem fékk mig til að taka á móti krakkahópi á frídeginum mínum bara með því að brosa yndislega?  Eða börnin sem kalla á mig þegar ég hjóla framhjá leikskólanum og segjast þekkja mig, ég vinni á bókasafninu, nú eða kannski Jóhanna og Ragnar sem eru ekki bara ótrúlega virk heldur líka frábær til undaneldis eins og reyndar mjög margir fleiri búsettir hér. En ég ætla að láta staðar numið hér þó ég þyrfti sennilega að telja upp eittþúsundníuhundruð og eitthvað íbúa í viðbót ef ég ætti virkilega að nefna alla þá sem mynda þetta samfélag.

En samfélag eins og þetta er samt ekki bara fólkið, heldur líka þessar óskrifuðu reglur og hefðir varðandi viðeigandi hegðun og samskipti.  Það er ekki eitthvað fast í hendi, heldur síbreytilegt og það dásamlega er að hér geta allir haft áhrif og tekið þátt í að móta menningu samfélagsins.

Ég hef litið svo á að starf mitt sem menningarfulltrúi hafi að mörgu leiti snúast um það að lesa samfélagið, hlusta, átta mig á hverjar þarfirnar eru og búa til jarðveg þar sem eitthvað stórkostlegt fær að þrífast, vaxa og blómstra. Auðvitað hef ég reynt að klína mínu áhugasviði inn í menningarlífið og stundum hefur það gengið, stundum ekki en vænst hefur mér þótt um ef ég hef haft á tilfinningunni að ég hafi hjálpað kröftugum, skapandi og frjóum einstaklingum til að raungera hugmyndir sínar, samfélaginu til góða.  Þetta er lítið samfélag þar sem fólki er annt hvert um annað. Það þarf að halda í þann kraft og þá samstöðu sem einkenndi fyrstu árin hér og mér finnst einmitt einkenna það samfélag sem hér er í dag.  Það er sérstaða þess.

Í dag er þjóðhátíðardagur, 17. júní og hann er að mörgu leiti svolítið sérstakur í sögu staðarins. Í gær hélt Lúðrasveit Þorlákshafnar tónleika sem eiga eftir að lifa lengi í minningunni. Þar hafa einstaklingar sýnt fram á að þau geta allt með góðu samstarfi og vilja.  Í morgun var skilti og listaverk við útsýnispall afhjúpað.  Það er verkefni sem Erlingur Ævarr Jónsson, íbúi hér í bæ átti frumkvæði að og áfram ætlar Erlingur Ævarr að eiga frumkvæði að verkefnum sem eiga eftir að fegra bæinn okkar og minna á sögu staðarins. Skrúðgarðurinn ber vitni um framsýni, dugnað og samtakamátt kvenfélagskvenna sem bjuggu til garð á þessum stað sem fæstir gerðu ráð fyrir að væri heppilegur til ræktunar.  Allt þetta eru sögur af fólki sem leggur samfélaginu eitthvað til og allir græða.

Það þarf að hlúa að einstaklingunum sem koma með hugmyndir og er tilbúnir að leggja eitthvað á sig og finna kraftinum og sköpuninni farveg.  Með stuðningi  og samheldni eru samfélaginu allir vegir færir, því saman erum við alltaf sterkari.

Nýverið sýndum við sem þjóð að margur er knár þótt hann sé smár. Karlalandsliðið okkar í fótbolta átti stórkostlegan leik gegn Portúgölum í Frakklandi og í erlendum miðlum er umtalað hve stuðningsmennirnir eru kurteisir og hve liðið vann vel saman sem ein heild, engar ofurstjörnur eins og hjá mótherjunum.  Sú tilfinning sem greip mig þegar ég las í gegnum erlenda vefmiðla daginn eftir var sú sama og ég hef svo oft fundið fyrir í gegnum árin hér í Þorlákshöfn þegar undrast er að þetta litla samfélag okkar geti gert stóra hluti.  Skólinn og leikskólinn hafa verið í fremstu röð.  Lúðrasveitin, Leikfélagið, Tónar og trix, íþróttafólkið okkar, tónlistarfólkið og dansararnir hafa vakið athygli. Allt byrjar þetta einhversstaðar og hér er einfaldlega hlúð að ungviðinu.  Grunnstoðirnar eru góðar og allir fá tækifæri til að finna sig einhversstaðar og skína.  Til er afrískt máltæki sem segir: „það þarf heilt þorp til að ala upp barn“  og það er ljóst af uppvöxnu börnunum hér og héðan að Þorlákshöfn og Ölfusið er mjög góður uppalandi.

Mig langar til að nota þetta tækifæri og þakka kærlega fyrir mig og mína.  Ég er búin að segja það nokkrum sinnum undanfarna daga og endurtek með ánægju að þau ár sem ég hef átt hér, hafa verið þau bestu hingað til og að drengirnir okkar Viggós hefðu ekki getað verið á betri stað til að alast upp á.  Nú tekur við nýr kafli í lífi okkar fjölskyldunnar og við erum full tilhlökkunar þó tilfinningin sé blendin, en ég er ekki i nokkrum vafa um að eins og ég tel mig hafa komið inn með ferskar hugmyndir og verkefni í embætti menningarfulltrúa á sínum tíma, mun nýr einstaklingur skipta um gír og koma með nýjan kraft inn í þá vinnu sem framundan er hjá sveitarfélaginu.  Við hlökkum til að vera á hliðarlínunni í klappliðinu og reynum að falla vel inn í hið frábæra stuðningsmannalið sem þetta samfélag býr að.

Ég ætla bara að leyfa mér að vera væmin í lokin og láta það flakka að ég elska ykkur.

Í vikulokin

Það er búið að vera gaman hjá okkur á menningarsviði Ölfuss síðustu daga. Reyndar mikið að gera, svolítið stress og hasar en einnig mikil uppskera og ánægja.  Árný Leifsdóttir er klárlega hetja vikunnar. Hún á langstærstan heiður af sumarsýningu Byggðasafns Ölfuss sem nú hefur verið opnuð í Gallerí undir stiganum. Sýningin ber yfirskriftina "Þorp verður til" og er leitast við að miðla þeirri tilfinningu sem hefur ríkt í Þorlákshöfn á fyrstu árum þorpsmyndunar.  Þorlákshafnarbúar taka þorpsstemningunni kannski sem sjálfsögðum hlut en við sem erum aðflutt, vitum að samfélagið er einstakt. Þegar maður mætir nýr í þorpið við ströndina, er ótrúlega mikil velvild sem mætir manni. Allir eru reiðubúnir að aðstoða, leiðbeina og bjóða nýja íbúa velkomna í hin og þessi félög. Það er einstakt - ekki sjálfsagt.
Við vorum líka að opna aðra sýningu, útiljósmyndasýningu sem staðsett er við Selvogsbrautina í Þorlákshöfn. Ég mæli eindregið með því að fólk taki sunnudagsbíltúrinn í Þorlákshöfn í sumar og skoði frábærar ljósmyndir Bryndísar Víglundsdóttur. Myndir teknar í Ölfusi og Þorlákshöfn af fallegu umhverfi og allskonar andrúmslofti. Þið verðið ekki svikin af því.
Annar hápunktur vikunnar voru tónleikar Tóna og Trix, en það er tónlistarhópur eldri borgara í Þorlákshöfn. Sungin voru öll vinsælustu dægurlögin - þau sem við þekkjum öll og elskum. Það er magnað að þessir tónleikar elsta hópsins eru jafnframt framúrstefnulegustu tónleikarnir að því leiti, að tónleikagestir voru hvattir til að opna símana, kíkja inn á fésbókarsíðu Trixara og syngja með, enda var alla texta þar að finna. Íbúar voru hvattir til að koma í tónlistarhópinn en heyra mátti vonbrigðaandvörp þegar Ása Berglind - stjónandinn - nefndi að aldurstakmarkið væri 60 ár.
Vikulokin eru ekki amaleg. Dásamlegt veður, allir að grilla, krían gargandi og svo læðist þokan hægt og hljótt inn yfir landið.

Góður dagur við ströndina

Þrátt fyrir að Hafnardagar, bæjarhátíðin okkar hér í Þorlákshöfn sé ekki um Sjómanndagshelgina - semsagt næstu helgi, þá er nóg að gera og um að vera hér í þorpinu okkar góða. Við, starfsmenn á bókasafninu erum á fullu að vinna sýningu sem opnar á morgun - önnur sýning opnar á föstudag (ljósmyndasýning við Selvogsbrautina) og síðan er björgunarsveitin búin að skipuleggja bryggjuhátíð á laugardaginn.  Ég dáist að þessum ungu félögum í björgunarsveitinni sem eru ekki bara að skipuleggja viðburði á bryggjunni heldur líka að sinna gæslu og undirbúa Sjómannadagskaffihlaðborð fyrir sunnudaginn. Ójá, þarna er mikill kraftur og hægt að láta sig hlakka til (bæði skemmtunar og tertuhlaðborðs).

Það má með sanni segja að þessi vika sé fundarvikan ógurlega hjá mér. Á þremur dögum er ég búin að sitja sex fundi, þar af síðasta menningarnefndarfundinn minn sem var í kvöld. Við ákváðum að bregða útaf venju og fara í menningarferð, heimsóttum Stokkseyri þar sem við fórum í kajakferð með Gunnari Valberg og síðan kíktum við á orgelsmiðjuna hans Björvins.  Það er óhætt að mæla með báðum stöðum og ekki var heldur ónýtt að ljúka deginum á Hafinu Bláa þar sem við héldum fundinn okkar.  Fundurinn var góður eins og alltaf, enda skeleggt og skemmtilegt fólk sem ætíð velst í menningarnefndina. Þúsund þakkir fyrir samstarfið í gegnum árin!

Ég náði síðan í lok dags að horfa á síðasta þáttinn af "House of cards" (þ.e. í þessari þáttaröð). Þetta hafa verið einu sjónvarpsþættirnir í vetur sem ég hef bara alls ekki mátt missa af og nú er þetta búið í bili - þvílíkur endir. Hjónin sýna sitt rétta andlit - úff - Guð blessi Ameríku og allt það...

Komin aftur

Ég var ansi ósátt við þennan bloggstað fyrir löng síðan þegar eini möguleikinn til að skrifa var í gegnum Chrome vafra.  Mér leiðist svona einokunarstefna og þráaðist því lengi vel við.  Nú hef ég alls ekki neitt á móti króminu, hef haft hann lengi uppsettan í tölvunni minni, en vildi ekki láta beygja mig.
En nú geri ég það samt, beygi mig og bugta, eða þannig. Leiðinlegt að skilja við bloggsíðu án þess að kveðja.
En ég er ekkert að kveðja, allavega ekki í bili.
Mætt aftur á árinu 2014, sem ég held að verði sérlega gott ár. Hlýtur að vera, ártalið er fallegt og ég hef miklar væntingar.
Ég fékk skemmtilega heimsókn á safnið í dag. það lítur út fyrir að Byggðasafninu verði færð dýrmæt gjöf á árinu.  Það er reyndar vitað mál að þetta verður ár byggðasafnsins. Segi ykkur betur frá því síðar.
Læt þessu lokið í bili.
Aldrei að vita nema ég skrifi aftur eitthvað á morgun.
Eigið góðan dag í rokinu.

Börnin okkar og baráttan fyrir lestrinum

Í dag er starfsdagur í skólanum og foreldraviðtöl í leikskólanum. Það þýðir fyrir okkur hér á bókasafninu að við eigum eftir að sjá mörg börn hér í dag. Þau sækja langflest í tölvurnar, en líka félagsskapinn. Það er auðvitað mun skemmtilegra að koma hingað í tölvu og hitta aðra krakka en að vera ein/n heima. Mörg barnanna eru þó líka að sækja í blöð og bækur eða eru kannski bara að lesa á meðan þau bíða eftir tölvu. Ég held það hljóti að vera lestrarhvetjandi fyrir þau að vera innan um allar bækurnar og teiknimyndasögurnar, þurfa bara að teygja sig aðeins og þá er maður kominn með spennandi bók í hendurnar. Þau mættu reyndar gera meira af því. Síðastliðinn laugardag efndi hópur rithöfunda til málþings um læsi eða skort á læsi. Yfirskriftin var "Alvara lífsins: bókaþjóð í ólestri". Hægt er að lesa sér til um málþingið á vefsíðunni: http://www.nordice.is/norraena-husid/frettir/nr/1185
Ég komst því miður ekki á þetta málþing þar sem ég var að fylgjast með honum Sölva mínum keppa í dansi. Ég hef þó frétt af því að málþingið hafi verið mjög vel sótt og sérlega áhugavert þar sem m.a. komu fram uggvekjandi upplýsingar um læsi barna. Forstöðumenn almenningsbókasafna hafa verið að ræða þessi sömu mál í nokkuð mörg ár. Mörg bókasöfn hafa átt frumkvæði að lestrarhvetjandi verkefnum og mikið samstarf er allajafna milli skóla og bókasafna. Nú er komin fram hugmynd um að tengjast hópnum sem stóð að málþinginu og ég held að það sé vel. Það er enginn einn hópur sem getur haft áhrif til góðs heldur þurfum við öll að koma þar að - allt samfélagið.
Andri Snær Magnason hélt erindi á málþinginu um mest lesnu bækurnar á Íslandi og segir það vera skólabækurnar. Í vefritinu Smugunni er fjallað um erindi Andra og vitnað í hann: „Þegar kemur í ljós að fjórðungur stráka telst vera tæknilega ólæs, geti ekki lesið sér til gagns, þá hljóta menn að velta því fyrir sér hvort bækurnar höfði til þeirra, og líka af hverju þær eru ekki þannig að þeir séu tilbúnir til þess að lesa þær sjálfviljugir,"   (http://smugan.is/2012/01/baekurnar-sem-enginn-talar-um/) Þarna er Andri að tala um skólabækur. Ætli flestir foreldrar hafi ekki lent í því að þurfa að tala um fyrir barni, biðja það um að klára að lesa ákveðna (leiðinlega) léttlestrarbók því næsta sé örugglega skemmtilegri. Kannski er hægt að gera þessar bækur skemmtilegri. Þetta er allavega áhugaverð pæling en þó held ég að meginvandinn sé samkeppnin um athygli barnanna. Strákar eru sérstaklega ginnkeyptir fyrir tölvuleikjum og ólæsi er meira hjá drengjum. Bókin þarf að keppa við sérlega spennandi og oft ofbeldisfulla tölvuleiki og það getur verið erfitt. Bækurnar um Harry Potter voru alger himnasending. Að hvetja börnin og þá sérstaklega drengi til aukins lesturs er spennandi verkefni sem við stöndum frammi fyrir og er brýnt að við komum sem flest að þessari vinnu sem er þjóðfélaginu öllu til hagsbóta.

Ferðamenn og herramenn

Í burðarliðunum er sérlega spennandi verkefni þar sem Herjólfsafgreiðslan í Þorlákshöfn fær nýtt hlutverk yfir sumartímann, kannski ekki gerólíkt fyrra hlutverki en þó annað. Hugmyndin er að vera þarna með upplýsingaþjónustu fyrir ferðamenn, kaffihús, handverksmarkað, viðburði í sjó og á landi, fiskmarkað og bókanir í allavega ferðir og afþreyingu. Ég held að þetta geti orðið mjög spennandi en mikilvægt er að ná góðu starti, gera þetta af krafti (sem ég veit að þeir sem að þessu koma eiga nóg af) og helst að geta sett af stað góða kynningu og markaðssetningu. Vinnuhópur er að leiða þetta áfram og síðan verður þetta kynnt þegar búið er að móta rekstrarfyrirkomulag og fleira.  Mín tilfinning er að við eigum eftir að sjá Þorlákshöfn og Ölfusið vinna meira á á sviði ferðaþjónustu og það kemur svo sannarlega öllum til góða því með ferðaþjónustu verður til fjölbreyttari þjónusta og atvinnutækifærum fjölgar.  Nú er lag að draga fram ferðamálastefnuna og reyna að hamra á einhverjum þeirra hugmynda sem þar eru viðraðar.
Bókasafninu barst í dag í pósti lítil, blá bók sem heitir Litla herramennskukverið. Þetta er bók sem þið strákarnir ættuð ekki að láta framhjá ykkur fara. Í bókinni er greint frá "grunnstoðum" herramennskunnar auk þess hvernig á að haga sér á veitingastað, hverskonar föt er nauðsynlegt að eiga í fataskápnum, kennt er að binda hnút á slaufu og bindi og að blanda "réttu" drykkina.  Í kafla sem nefnist "dægurhjal" kemur fram að "Það er ekki nóg að vera skemmtilegur, beinn í baki og líta vel út. Augnsambandið er það sem gerir gæfumuninn. Þér er sýnt meira traust og áhugi haldirðu góðu, stöðugu augnsambandi. Flóttalegt augnaráð gefur til kynna að þú hafir eitthvað að fela. Fyrst um sinn kann þér að þykja mikið augnsamband óþægilegt en sú tilfinning hverfur með æfingu og auknu sjálfstrausti" (bls 23 í fyrrnefndri bók eftir Kristinn Árna L. Hróbjartsson). Nú bíðum við bara eftir því að bókin verði skráð í Landskerfi bókasafna svo við getum farið að lána hana.